Kande Api: een voorgedragen nederzetting die verandert

Kande Api ligt in Kampung Kande Api Utara, Desa Buntu Barana, Kecamatan Tikala, ten noorden van Rantepao, op ongeveer 871 meter hoogte. Het behoort tot de tien onderdelen van de Indonesische voordracht voor de voorlopige UNESCO-lijst. Toch komt de plek nauwelijks voor in Engelstalige beschrijvingen van Toraja.

Wat de voordracht beschrijft

Huizen en rijstschuren vormen twee tegenoverliggende rijen. De tongkonan, voorouderhuizen, staan in het zuidoosten en de alang, rijstschuren, in het noordwesten. Daartussen ligt een open ruimte van ongeveer twintig meter breed.

Het verhoogde ceremoniële terrein ligt ongeveer vijfenzeventig meter naar het zuidwesten. Kalksteenwanden staan vijfentwintig tot vijftig meter ten noorden van het complex. Hun voet werd vroeger gebruikt als begraafplaats voor de inwoners van Kande Api.

In de noordoostelijke hoek staat ook een kerk tussen een aanzienlijk aantal menhirs. Een kerk tussen ceremoniële stenen, op een plek die is voorgedragen vanwege een voorouderlijk geloofssysteem, in een complex dat nog wordt bewoond: hier zijn verandering en voortzetting naast elkaar zichtbaar.

Onze uitleg over tongkonan en alang binnen een huizencomplex laat zien waarom de plaatsing van huizen en schuren betekenis heeft. Het is meer dan een toevallige rij gebouwen.

Wat archeologen aantroffen

Een studie van archeologen van Universitas Gadjah Mada, in 2012 gepubliceerd door de Indonesische archeologische vereniging, onderzocht hier het verschil tussen bedoeld en werkelijk behoud. De bevindingen zijn concreet:

• Bewoners waren naar moderne huizen elders verhuisd.
• Rijstschuren waren verbouwd tot gastenkamers met een eigen badkamer, kennelijk voor bezoekers.
• Drie huizen en zeven schuren waren hersteld met golfplaat, betonnen funderingen en keramische ornamenten die Torajaanse motieven nabootsten.
• Een tongkonan in slechte staat stond er bij het ene veldbezoek nog en was bij het volgende verdwenen, tussen 2010 en 2011.

De onderzoekers concludeerden dat bij de werkzaamheden onvoldoende rekening was gehouden met authenticiteit van vorm, materiaal, techniek en indeling.

Dat oordeel is geen reden om bewoners de les te lezen. De gebouwen zijn van families. Onderhoud met traditionele materialen is zeer kostbaar en een metalen dak houdt regen buiten. Juist doordat het onderzoek die spanning zichtbaar maakt, zegt het meer dan een algemene verklaring dat een plek beschermd erfgoed is.

Ook de verschillende aantallen schuren worden zo begrijpelijk. De voordracht vermeldt elf, het archeologische onderzoek twaalf. Eén huis dat in 2010 nog stond, is verdwenen. De documenten beschrijven geen onveranderde situatie.

Wel voorgedragen, niet op dezelfde beschermingslijst

In 2009 droeg Indonesië Kande Api voor als een van tien onderdelen. In januari 2010 wees het vijftien locaties in Zuid-Sulawesi als beschermd aan onder PM.09/PW.007/MKP/2010.

De titel van die regeling noemt onder meer Ke'te' Kesu', Londa, Lemo, Rante Karassik, Buntu Pune, Pala' Toke', Bori Parinding, Palawa, Lokomata en de koninklijke graven van Sangalla'. Kande Api ontbreekt, net als Nanggala en Tumakke. Twee jaar later beschreef het Gadjah Mada-onderzoek hier een huis dat tussen bezoeken was verdwenen.

We werken met de titel van de regeling, niet met alle artikelen. Afwezigheid uit die lijst bewijst dus niet dat de locatie geen enkele bescherming heeft. Wel valt de opeenvolging op: een van de voorgedragen plekken die buiten de binnenlandse lijst bleven, verloor vervolgens een huis.

Als je gaat

Kande Api is niet ingericht als attractie. Wil je een complex zien dat voor bezoekers wordt gepresenteerd en onderhouden, vergelijk dan met de huizen en rijstschuren van Palawa.

In de noordelijke rotsen bevonden zich liang, grafkamers in de rots. Dezelfde zorgvuldigheid als bij andere graven geldt hier. Lees over liang en andere grafvormen in Toraja voordat je erheen gaat.

Er wonen mensen. Vraag voor je het complex betreedt of iets fotografeert. Een rijstschuur waarin iemand slaapt, is geen tentoonstellingsruimte. We publiceren geen entree of openingstijden en hebben geen foto die we mogen gebruiken. Daarom verschijnt deze pagina zonder afbeelding.