Tumakke: een tongkonan met een stenen dak

De meeste tongkonan, Torajaanse voorouderhuizen, hebben een dak van gespleten bamboe of van de golfplaat die dat materiaal op veel huizen heeft vervangen. In Tumakke is het dak van steen.

Het huis heet Papa Batu. Het staat in Lembang Tumakke, Kecamatan Rembon, in Tana Toraja, ten westen van Makale. In de Indonesische voordracht voor de voorlopige UNESCO-lijst is het de tiende locatie. Voor zover de gepubliceerde gegevens reiken, is dit de enige overgebleven tongkonan met zo’n dak.

Hoe het dak is gemaakt

De voordracht beschrijft de platen nauwkeurig: ongeveer 50 tot 60 centimeter lang, 30 tot 40 centimeter breed en 5 tot 10 centimeter dik. Ze bedekken dezelfde opbuigende dakvorm die elders uit lagen bamboe bestaat. Volgens het document wijkt de constructie van het huis onder dat dak niet af van andere Torajaanse woningen. Ongeveer vijf meter naar het noordoosten staat een kleine rijstschuur.

Indonesische beschrijvingen voegen de bevestiging toe. Elke plaat heeft aan weerszijden een gat. Rotan houdt de platen aan het dakframe vast. Het gesteente wordt andesiet en padas genoemd; het aantal platen wordt op ongeveer duizend geschat.

Het huis staat op een terras. De wanden dragen gesneden panelen met zonnen, buffels en geometrische patronen. Waarom juist hier steen werd gebruikt terwijl in de regio veel bamboe groeit, hebben we niet uit een betrouwbare bron kunnen vaststellen. We voegen daar geen aannemelijk klinkende verklaring aan toe.

De ouderdom

Volgens de mondelinge overlevering is het huis ongeveer zevenhonderd jaar oud en werd het gebouwd door Butu Batu. We geven dat weer als overlevering, niet als vastgestelde bouwdatum.

Er is ons geen gepubliceerde onafhankelijke datering bekend. Zevenhonderd jaar ligt ook dicht bij de ouderdom die de UNESCO-voordracht aan de Torajaanse nederzettingstraditie als geheel geeft. Mogelijk gaat het om dezelfde aanspraak in een andere vorm.

Dat het een oud en bijzonder gebouw is, staat niet ter discussie. Evenmin kennen we een beschrijving van een tweede bewaard huis van dit type. Die beperkte vaststelling is voldoende om Papa Batu aandacht te geven.

De toestand van het huis

In 2025 onderzocht Perayanti van Universitas Hasanuddin de schade. De studie situeert het huis in Desa Banga, Rembon. Ze beschrijft scheuren in de houten pijlers, verbleekte kleuren van gesneden motieven en aantasting door schimmels en termieten.

Het onderzoek noemt klimaat, organismen en menselijk handelen als oorzaken. Het beveelt een planmatige restauratie, regelmatig onderhoud en betrokkenheid van de plaatselijke gemeenschap aan. Een eenmalige reparatie is volgens die aanbeveling niet genoeg.

Twee punten vallen op. De beschreven schade zit in het hout, niet in de zware dakplaten. Verder wijst de aanbeveling voor regelmatig onderhoud op een tekort aan die zorg. Een provinciale beschermingsstatus betekent nog niet dat het onderhoud wordt gefinancierd.

Ander wetenschappelijk werk beschrijft Papa Batu als een plek om Torajaanse cultuur te onderwijzen. Dat biedt nog een reden om het huis te behouden. Bezoek je het, houd dan rekening met de kwetsbare constructie. Klim niet op het gebouw.

Erheen gaan, en voor wie dat zin heeft

Rembon ligt ten westen van Makale, dat zelf al aan de zuidkant van het gebruikelijke bezoekersgebied ligt. Voor Tumakke moet je verder dan de meeste routes. Er is geen gepubliceerde bezoekersinformatie over toegang, openingstijden of entree.

Deze plek past vooral bij een tweede bezoek aan Toraja of een gerichte belangstelling voor architectuur. Voor die reiziger heeft het stenen dak een duidelijke meerwaarde. Wie vooral de gebruikelijke huisvorm wil begrijpen, kan dichterbij terecht bij het huizencomplex en snijwerk van Palawa.

Lees ook waarom het dak van een tongkonan telt. De betekenis van het huis maakt het materiaalverschil begrijpelijk. Voor de zuidelijke uitvalsbasis helpt onze vergelijking van Makale en Rantepao voor je route.

We hebben geen foto van Papa Batu die we mogen publiceren. Daarom staat hier geen afbeelding van een ander huis.