Toraja-hoogland, Zuid-Sulawesi
Buntu Pune en Rante Karassik: één nederzetting in twee delen
De huizen en hun ceremonieel terrein staan samen in de voordracht, terwijl een gegroeide stad de twee delen ruimtelijk scheidt.
Buntu Pune is een complex van tongkonan, voorouderhuizen, en alang, rijstschuren, in Kesu', Toraja Utara. Het ceremoniële terrein Rante Karassik hoort erbij, maar ligt inmiddels op een afzonderlijke plek.
De Indonesische voordracht voor de voorlopige UNESCO-lijst noemt de twee delen 5a en 5b. Volgens de tekst functioneren ze nog zoals vroeger, maar is fysieke hereniging niet meer mogelijk: de tussenliggende ruimte is dichtbevolkt geraakt. Die open constatering verklaart waarom je beide delen samen moet lezen.
Hoe de nederzetting was opgebouwd
De stichting wordt gedateerd op 1880 en toegeschreven aan Siambe' Pong Maramba', een Torajaanse leider die tot ongeveer 1916 actief was. Het complex bevatte twee tongkonan: Kamiri in het westen en Potok Sia in het oosten, met rijstschuren erbij.
Het lag op ongeveer 680 meter en diende behalve als woonplaats ook als verdedigingspositie en uitkijkpunt. Een heuvel op het terrein heeft een lange trap naar het voormalige versterkte punt.
Rante Karassik was het terrein voor rambu solo', begrafenisceremonies, van de hoogste rang binnen de familie. De stenen verwijzen naar afzonderlijke begrafenissen en personen. Beschrijvingen noemen ongeveer twaalf rechtopstaande menhirs, de grootste verscheidene meters hoog, en meer stenen die in de grond zijn weggezakt.
Het terrein is geregistreerd als beschermd cultuurgoed onder een ministerieel besluit uit 2010. Het wordt gehouden door een stichting, niet door de staat.
Voor het huizencomplex wordt ook een hoogte van ongeveer 681 meter genoemd, met twee tongkonan en zeven alang. De verdedigingsfunctie ontbreekt in veel beschrijvingen. De heuvel Bukit Benteng Kaluku draagt de trap naar Pong Maramba's versterkte uitkijkpunt: volgens de eigen telling van het kabupaten ongeveer 175 treden. Een woning met zo’n functie geeft een ander beeld van zijn bestuursperiode dan een huis alleen.
Twee namen in hetzelfde besluit
De Indonesische erfgoedregeling behandelt de twee delen apart, binnen hetzelfde verband. PM.09/PW.007/MKP/2010 beschermt vijftien locaties in Zuid-Sulawesi en vermeldt Tongkonan Buntu Pune en Rante Karassik afzonderlijk.
Beide delen zijn dus onder hun eigen naam opgenomen. De juridische lijst erkent de splitsing die de stadsontwikkeling al had veroorzaakt. De namen laten de samenhang bestaan, ook waar de korte verbinding in het landschap is verdwenen.
Waarom die scheiding ertoe doet
Rante Karassik ligt nu in Karassik, binnen Rantepao. Buntu Pune ligt buiten de stad in Kesu'. Daartussen staat de gewone bebouwing van een groeiende bestuurlijke hoofdplaats.
De huizen zijn niet verdwenen en de stenen evenmin. Het ceremoniële terrein wordt nog gebruikt. Verloren ging de directe ruimtelijke relatie: de korte wandeling tussen de woonplek van een familie en het gebied van haar begrafenissen. Die samenhang is bij de andere voorgedragen nederzettingen nog zichtbaar.
Bij het nabijgelegen huizencomplex van Kete Kesu liggen huizen, schuren, ceremonieel terrein en grafheuvel nog binnen één landschap. Buntu Pune toont hetzelfde beginsel met stedelijke bebouwing ertussen. De vergelijking maakt een eeuw verandering in Toraja beter begrijpelijk dan een los bezoek aan een van beide.
Voor de beschermingsvraag biedt het complex Kande Api in Tikala een andere vergelijking. Het staat in dezelfde UNESCO-voordracht, ontbreekt in dezelfde ministeriële lijst en verloor volgens later onderzoek delen van het gebouwde erfgoed.
Een bezoek voorbereiden
Rante Karassik is eenvoudig te bereiken doordat het in Rantepao bij het ceremoniële terrein Karassik ligt. Buntu Pune is een korte rit richting Kesu'.
Benader het rante, het ceremoniële terrein, als een plek die nog wordt gebruikt. De stenen herinneren aan begrafenissen van bepaalde mensen. Onze uitleg over rambu solo' van de hoogste rang beschrijft wat het oprichten van zo’n steen betekende.
Voor geen van beide delen geven we een entree of openingstijden. Daarvoor ontbreekt een bron die we kunnen verantwoorden. Een deel is ook woongebied. Vraag ter plaatse en loop niet onuitgenodigd een huizencomplex in.
We hebben van geen van beide delen een publiceerbare foto. Een afbeelding van een andere plek zou hier misleiden en wordt niet gebruikt.
Questions
- Wat is Buntu Pune?
- Een complex van tongkonan en rijstschuren in Kesu', Toraja Utara, volgens de gegevens in 1880 gesticht door Siambe' Pong Maramba'. Het is onderdeel 5a van de Indonesische UNESCO-voordracht Tana Toraja Traditional Settlement.
- Waarom gelden Buntu Pune en Rante Karassik als één locatie?
- Ze vormden één nederzetting: de huizen van Buntu Pune en het bijbehorende ceremoniële terrein Rante Karassik. UNESCO beschrijft ze als 5a en 5b en stelt dat hereniging niet meer mogelijk is doordat het gebied ertussen dichtbebouwd is.
- Wat staat er op Rante Karassik?
- Menhirs voor begrafenissen van de hoogste rang. Beschrijvingen noemen ongeveer twaalf rechtopstaande stenen, de hoogste verscheidene meters, en meer stenen in de grond. De gemeenschap van Buntu Pune gebruikt het terrein nog.
- Wie was Pong Maramba'?
- Een Torajaanse leider die ongeveer van 1880 tot 1916 actief was. Buntu Pune was een van zijn woonplaatsen en een verdedigingspositie. Op Rante Karassik werden de begrafenissen van hoge rang van zijn familie gehouden.